هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

541

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

صورت « حيوانات بحرى » ، از قبيل « اژدها » و « نهنگ » و « ماهى » و « اصداف » و غيره ، از « نباتات » محجّره بحرى و « صدف‌هاى كوچك » كه به اصطلاح « گوش ماهى » مىگويند و « مرجان » و غيره ساخته بودند . مثل اين بود كه اين حيوانات را از دريا گرفته ، نصب كرده‌اند به در و ديوار اين عمارت . از قرارى كه مىگويند اين تالار را پس از « جنگ هفت سالهء مشهور » كه فيما بين « فردريك كبير » و « ماريا ترسا » ، « 1 » ملكهء « اتريش » واقع شد ، به حكم « فردريك » ساختند ، تا بنمايند كه باوجوداين همه پولى كه صرف جنگ شده ، هنوز در « خزانه » چه‌قدر پول باقى است كه مىتوان چنين تالارى ساخت . وقتى كه معمار « صورت‌حساب » را نزد « فردريك كبير » برد ، مىگويند آن را پاره كرد ، تا كسى مطلع نشود چه مبلغ خرج شده [ است ] . انصافا جاى اين دارد كه مردم از اقطار عالم براى تماشاى اين تالار بيايند . اگرچه از ديدن سير نشدم ، ولى به واسطهء ضيق وقت ، طوعا و كرها بيرون آمده ، رفتم [ به ] « استاسيون » سوار شده ؛ رانديم [ به ] طرف منزل . چون خسته بودم ، شب را زود خوابيدم . روز چهارشنبه ، بيست و نهم [ شوال 1304 ه . ق . ] امروز عصر ، رفتم [ به ] « باغ وحش » . باغ بسيار بزرگى است . انواع [ و ] اقسام حيوانات « برّى » و « بحرى » ، چرنده و پرنده ، كوچك و بزرگ ، در قفس‌هاى جداجدا ، جاى داده بودند . « 2 » دو « شير بالدار افريقا [ يى ] » ديده شد . يكى بسيار بزرگ بود . « اسب دريايى » ، يك جفت بود . گفتم قدرى نان آوردند . دهانش را مثل « غار » باز كرده ، هرچه نان مىانداختم ، فورا مىبلعيد . جانوران ديگر ، از قبيل « سگ دريايى » و « روباه بحرى » و « كرگدن دو شاخ و يك شاخ » و « شتر دو كوهان » و انواع « مرال » و « گورخر » و « زرافه » و « خر وحشى خوش

--> ( 1 ) . امپراتريس ماريا ترزا ( Maria Theresa ) كه اتريشى بود و بين سالهاى 1717 تا 1780 م . زندگى كرد . ( 2 ) . ناصر الدين شاه قاجار ، روز 6 ربيع الثانى 1290 ه . ق . از اين باغ وحش ديدن كرده و مىگويد : « رفتيم به باغ وحش . امروز هم روز عيد فرنگيان بود . جميع اهل شهر در حركت بودند . تك‌تك قفس‌هاى بزرگ خوب ديده شد كه هر نوع حيوانى را در قفس عليحده گذاشته بودند . . . . » ( سفرنامه ناصر الدين شاه ، 50 - 51 )